ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତି (Warang Chiti)

ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତି ହେଉଛି ହୋ ଭାଷାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଲିପି। ହୋ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ, ଜ୍ଞାନ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ନିଜ ଲିପିରେ ଲେଖିବା ଏବଂ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।

ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତିର ଇତିହାସ, ଲିପିର ବିଶେଷତା, ଡିଜିଟାଲ୍ ବିକାଶ ଏବଂ ଶିଖିବା ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ସାଧନଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଛି।

ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଖୋଜନ୍ତୁ

ଇତିହାସ ଲିପିର ବିଶେଷତା ଡିଜିଟାଲ୍ ବ୍ୟବହାର ଶିଖିବା ସମ୍ବଳ ଅନଲାଇନ୍ ସମ୍ବଳ ଅବଦାନ

୧. ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟିର ଇତିହାସ: ପ୍ରମାଣ, ଗବେଷଣା ଓ ସମୁଦାୟ ପରମ୍ପରା

ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟି (Warang Citi; କେତେକ ଗବେଷଣା ଓ ଦଲିଲରେ Varang Kshiti ନାମ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ) ହୋ ଭାଷା ଲେଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ଆଧୁନିକ ଲିପି। Unicode Consortium ର ମାନକ ଏହାକୁ ହୋ ଭାଷାର ଲିପି ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଏବଂ ଏହାର ବିକାଶକୁ ସମୁଦାୟ ନେତା ଲାକୋ ବୋଦ୍ରା (Lako Bodra)ଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼େ। Unicode Standard — Warang Citi.

ନାମର ଅର୍ଥ: Unicode ର ୨୦୧୨ ଏନକୋଡିଂ ପ୍ରସ୍ତାବରେ ଲିପିର ନାମକୁ Ho ରୂପ Hbårŋ citi ସହ ଯୋଡ଼ି “undying writing” ବୋଲି ଅର୍ଥ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାଥମିକ ଦଲିଲର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଭାବେ ଉଦ୍ଧୃତ କରାଯାଉଛି; ନାମର ଭାଷାବିଜ୍ଞାନୀୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ କିମ୍ବା ଏହାର ସମସ୍ତ ଉପାଦାନର ଅର୍ଥ ନେଇ ଅଧିକ ସ୍ୱାଧୀନ ଗବେଷଣା ମିଳିଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍। ମୂଳ Unicode ପ୍ରସ୍ତାବ, ନାମ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଂଶ.

ଏହି ଇତିହାସକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ପୃଥକ୍ ରଖିବା ଜରୁରୀ: (୧) ଆଧୁନିକ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟି ଲିପିର ବିକାଶ, ଲେଖନ ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ମାନକୀକରଣ ସମ୍ପର୍କରେ କେଉଁ ଦଲିଲ ଉପଲବ୍ଧ; ଏବଂ (୨) ଏହାର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ଅଧିକ ପୁରୁଣା ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ କେଉଁ ଦାବିକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ସମର୍ଥନ କରେ।

ଦଲିଲରୁ ସମର୍ଥିତ ତଥ୍ୟ

ଲାକୋ ବୋଦ୍ରା ଓ ଆଧୁନିକ ଲିପି ବିକାଶ

୨୦୧୨ ମସିହାରେ Unicode ରେ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟି ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ଦାଖଲ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ତିମ ପ୍ରସ୍ତାବରେ ଲିପିଟିକୁ ଲାକୋ ବୋଦ୍ରାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋ ଭାଷା ଲେଖିବା ପାଇଁ ବିକଶିତ ଲିପି ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଦଲିଲ ଲିପିର ଗଠନ, ଅକ୍ଷର ତାଲିକା, ଲେଖନ ଦିଗ, ଅକ୍ଷରର ନାମ ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ଏନକୋଡିଂ ବିଷୟରେ ଯାଞ୍ଚଯୋଗ୍ୟ ବିବରଣୀ ଦେଇଥାଏ।

୨୦୧୨ର ମୂଳ Unicode ପ୍ରସ୍ତାବ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ଗବେଷଣା କ’ଣ କହେ?

Anastasia Krylovaଙ୍କ ୨୦୨୧ ମସିହାର ଗବେଷଣା ପ୍ରବନ୍ଧ ହୋ, ସାନ୍ତାଳୀ, ସୋରା ଓ ମୁଣ୍ଡାରୀ ଭାଷା ପାଇଁ ୨୦ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାଷାଭାଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ଲିପିଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ ଓ ଅକ୍ଷରର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ସକୁ ତୁଳନା କରେ। ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟିର କେତେକ ଅକ୍ଷରର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପୂର୍ବ ଗବେଷଣା ସହ ତୁଳନା କରି ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଆଲୋଚନା କରେ।

ଏହାର ଅର୍ଥ, ଲିପିର ଆଧୁନିକ ବିକାଶ ବିଷୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ଦଲିଲ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି କିମ୍ବା ଲିପିର ଉତ୍ପତ୍ତି କେତେ ପ୍ରାଚୀନ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ। Krylova (2021) — ଗବେଷଣା ପ୍ରବନ୍ଧର ସାରାଂଶ .

ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କେଉଁ ଦାବିକୁ କିପରି ଯାଞ୍ଚ କରିବେ?

କୌଣସି ଲିପିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ବୋଲି ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ କେବଳ ମୌଖିକ ଦାବି କିମ୍ବା ଅକ୍ଷରର ଦୃଶ୍ୟ ସାଦୃଶ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ। ଗବେଷକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ତାରିଖଯୁକ୍ତ ଶିଳାଲେଖ କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ସେଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ସ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଇତିହାସ, ଭାଷାଗତ ତୁଳନା, ପୁରାତତ୍ତ୍ୱିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ଗବେଷକଙ୍କ ଯାଞ୍ଚକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି।

• ପ୍ରାଥମିକ ଦଲିଲ: ପୁରୁଣା ଲେଖା, ଛାପା ପୁସ୍ତକ, ଚିଠି, ଶିଳାଲେଖ କିମ୍ବା ତାରିଖ ସହିତ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିବା ନମୁନା।
• ଉତ୍ସର ଯାଞ୍ଚ: ନମୁନା କେଉଁଠାରୁ ମିଳିଲା, କେବେ ସଂଗ୍ରହ ହେଲା ଓ ତାରିଖ କିପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା।
• ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ: ଅକ୍ଷରର ଆକୃତି ସାଦୃଶ୍ୟ ସହିତ ଧ୍ୱନିମୂଲ୍ୟ, କ୍ରମ ଓ ବ୍ୟବହାରର ପ୍ରମାଣ।
• ସ୍ୱାଧୀନ ପୁନଃଯାଞ୍ଚ: ଅନ୍ୟ ଗବେଷକମାନେ ସେହି ତଥ୍ୟରୁ ସମାନ ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ।

ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟିର ଆଧୁନିକ ବିକାଶ ଓ ଲିପିଗତ ବିଶେଷତାକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଏଗୁଡ଼ିକ ମାତ୍ର ଆଧାରରେ ଲିପିର ହଜାର ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଉତ୍ପତ୍ତି ସିଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

୨. ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତି ଲିପିର ବିଶେଷତା

ଲିପି

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅକ୍ଷର

ହୋ ଭାଷା ଲେଖିବା ପାଇଁ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତିର ନିଜସ୍ୱ ଅକ୍ଷର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଲେଖନ ଦିଗ

ବାମରୁ ଡାହାଣ

ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତି ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଲେଖାଯାଏ।

ଡିଜିଟାଲ୍ ମାନକ

Unicode

Unicode ମାନକରେ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତି ପାଇଁ U+118A0–U+118FF ଅଞ୍ଚଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି।

Unicode କୋଡ୍ ଅଞ୍ଚଳର ଅର୍ଥ କ’ଣ?

Unicode ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୋଡ୍ ପଏଣ୍ଟ ଦେଇଥାଏ। ଫଣ୍ଟ୍ ଓ ଉପକରଣ ସମର୍ଥନ କଲେ ଏହା ଭିନ୍ନ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଅକ୍ଷରକୁ ଦେଖାଇବା ଓ ଲେଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

Unicode Standard — Chapter 13 ଦେଖନ୍ତୁ

୩. ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତି

କମ୍ପ୍ୟୁଟର, ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍, ୱେବସାଇଟ୍ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ଶିକ୍ଷା ସାଧନରେ ନିଜ ଲିପିର ବ୍ୟବହାର ବଢ଼ାଇବା ଭାଷା ସଂରକ୍ଷଣର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। Unicode ସମର୍ଥନ, ଉପଯୁକ୍ତ ଫଣ୍ଟ୍, କୀବୋର୍ଡ୍ ଏବଂ ଟାଇପିଂ ସାଧନ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତି ଡିଜିଟାଲ୍ ଭାବେ ଲେଖିବା ପାଇଁ କ’ଣ ଦରକାର?

1. ଫଣ୍ଟ୍ ସମର୍ଥନ: ବ୍ୟବହୃତ ଡିଭାଇସ୍ ଓ ଆପ୍‌ରେ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତି ଅକ୍ଷର ଦେଖାଯାଉଛି କି ନାହିଁ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ।
2. କୀବୋର୍ଡ୍: ୱାରାଙ୍ଗ ଚିତି ଟାଇପ୍ କରିବାକୁ ସମର୍ଥିତ କୀବୋର୍ଡ୍ କିମ୍ବା ଇନପୁଟ୍ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
3. ପରୀକ୍ଷା: ଟାଇପ୍ କରାଯାଇଥିବା ଅକ୍ଷରକୁ ଅନ୍ୟ ଡିଭାଇସ୍‌ରେ ଖୋଲି ଦେଖନ୍ତୁ।
4. ସଠିକ୍ ରୂପାନ୍ତର: Odia କିମ୍ବା Hindi କୀବୋର୍ଡ୍ ଥିଲେ ମାତ୍ର ହୋ ଭାଷାରୁ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟିକୁ ସଠିକ୍ ରୂପାନ୍ତର ହେବ ବୋଲି ଧରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏଥିପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ conversion engine ଦରକାର।

Sibil Sibil Kumu ମାଧ୍ୟମରେ ହୋ ଭାଷା ଶିକ୍ଷା, ଶବ୍ଦାବଳୀ ଏବଂ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟିର ଡିଜିଟାଲ୍ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କିତ ସାଧନଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାର ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଉଛି।

୪. ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟି ଓ ହୋ ଭାଷା ଶିଖନ୍ତୁ

ପାଠ

ପାଠ ୪ — ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟି

ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟି ସମ୍ପର୍କିତ ପାଠ ଏବଂ ଅକ୍ଷର ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଲିଙ୍କ୍ ଖୋଲନ୍ତୁ।

ପାଠ ୪ ପଢ଼ନ୍ତୁ

ପ୍ରକାଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଲିଙ୍କ୍‌ଟି ଠିକ୍ ପାଠକୁ ଖୋଲୁଛି କି ନାହିଁ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ।

ଶିକ୍ଷା ଗାଇଡ୍

ହୋ ଭାଷା ଶିକ୍ଷା

ହୋ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ, ବାକ୍ୟ ଓ ଦୈନିକ ବ୍ୟବହାର ଶିଖିବା ପାଇଁ ଗାଇଡ୍‌ଟି ଦେଖନ୍ତୁ।

ହୋ ଭାଷା ଶିକ୍ଷା ଗାଇଡ୍

ଡିଜିଟାଲ୍ ଆପ୍

ହୋ ଭାଷା ଡିଜିଟାଲ୍ ଆପ୍

ହୋ ଭାଷା ଓ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟି ସମ୍ପର୍କିତ ଡିଜିଟାଲ୍ ସାଧନ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।

ହୋ ଭାଷା ଆପ୍ ଖୋଲନ୍ତୁ

୫. ଉପଯୋଗୀ ଅନଲାଇନ୍ ସମ୍ବଳ

ମାନକ ଓ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍

Unicode Consortium

ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟିର Unicode ଅକ୍ଷର ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ମାନକ ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ।

Unicode Chapter 13

ଭାଷା ସମ୍ବଳ

O Foundation — Ho Language Resources

ହୋ ଭାଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନଲାଇନ୍ ସାଧନ, ଶିକ୍ଷା ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ରୟାସ।

ହୋ ଭାଷା ସମ୍ବଳ ଦେଖନ୍ତୁ

୬. ଅବଦାନ ଓ କୃତଜ୍ଞତା

ହୋ ଭାଷା ଓ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟିର ସଂରକ୍ଷଣ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ବିକାଶ ପାଇଁ ଭାଷାଭାଷୀ ସମୁଦାୟ, ଶିକ୍ଷକ, ଲେଖକ, ଗବେଷକ, ଟାଇପ୍‌ଫେସ୍ ଡିଜାଇନର୍ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍‌ମାନଙ୍କ ଅବଦାନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଏହି ପୃଷ୍ଠାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଉପଲବ୍ଧ ସାଧନଗୁଡ଼ିକୁ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା, ଭାଷା ଶିକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅଧିକ ଗୁଣାତ୍ମକ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ଏକ ଆଧାର ସୃଷ୍ଟି କରିବା।

୭. ଅଧିକ ପଢ଼ନ୍ତୁ

1. Unicode Consortium. The Unicode Standard, Version 18.0 — Chapter 13: Warang Citi. ଆଧିକାରିକ Unicode ବିବରଣୀ. ଲିପିର ବର୍ଗୀକରଣ, ବ୍ୟବହାର ଓ Unicode ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ମାନକ ଉତ୍ସ।
2. Everson, M. (2012). Final proposal for encoding the Warang Citi script in the SMP of the UCS. Unicode / ISO working document N4259, L2/12-118. ମୂଳ ପ୍ରସ୍ତାବ PDF. ଲିପିର ଗଠନ, ଅକ୍ଷର ତାଲିକା ଓ ଏନକୋଡିଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ।
3. Krylova, A. (2021). “History, Structure, and Origins of the Autochthonous Scripts for Munda Languages.” Anthropos, 116(2), 331–344. https://doi.org/10.5771/0257-9774-2021-2-331. ମୁଣ୍ଡା ଭାଷାର ଲିପିଗୁଡ଼ିକ ଓ ଅକ୍ଷର ଉତ୍ପତ୍ତିର ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ।
4. O Foundation. Ho Language Resources . ଅତିରିକ୍ତ ଭାଷା ସମ୍ବଳ ପାଇଁ ଡାଇରେକ୍ଟରୀ।

ଆମ ଭାଷା, ଆମ ଲିପି, ଆମ ପରିଚୟ।

ହୋ ଭାଷା ଓ ୱାରାଙ୍ଗ ଚିଟିର ଶିକ୍ଷା, ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ ମିଳିତ ଭାବରେ କାମ କରିବା।

ପ୍ରସ୍ତୁତି: Sibil Sibil Kumu | Ho Language & Culture

↑ ପୃଷ୍ଠାର ଉପରକୁ ଫେରନ୍ତୁ